କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ

ଏ.ଆଇ କେବେ ମଧ୍ୟ ସାହିତ୍ୟିକ ସୃଜନଶୀଳତାର ଏକ ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ; ବରଂ ଏହା ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନର ଏକ ସହଯୋଗୀ ଉପକରଣ।

କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ-ଏ.ଆଇ) ବର୍ତ୍ତମାନ ମାନବିକ ବିଦ୍ୟାରେ ଏକ ନୂଆ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି। ଏହା ସାହିତ୍ୟକୁ ବୁଝିବା, ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଓ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ନୂଆ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏ.ଆଇ କେବଳ ଏକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ନୂତନ ଗବେଷଣାମୂଳକ ଚିନ୍ତାଧାରା। ଏହା ସାହିତ୍ୟର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ଅନୁବାଦ, ଡିଜିଟାଲ ସଂରକ୍ଷଣ, ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।
ଡିଜିଟାଲ ହ୍ୟୁମାନିଟିଜ୍‌, ସୂଚନା ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (ଆଇ.ସି.ଟି)ଏବଂ ଏ.ଆଇର ବ୍ୟବହାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ, ଲୋକସାହିତ୍ୟ ଓ ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରାକୁ ଅଧିକ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପରିଚିତ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ତେବେ ଏ.ଆଇର ବ୍ୟବହାର ସହିତ ସାହିତ୍ୟର ମୌଳିକତା, ନୈତିକତା, ଭାଷାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଏବଂ ମାନବୀୟ ସୃଜନଶୀଳତା ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ଉଠିଥାଏ।
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ କେବଳ ଏକ ଭାଷାଗତ ପରମ୍ପରା ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହାସିକ ଚେତନା, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ, ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧର ଏକ ଗଭୀର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ପୌରାଣିକତା ଓ ଆଧୁନିକତା, ଭକ୍ତି ଓ ଯୁକ୍ତିବାଦ, ଲୋକପରମ୍ପରା ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ଚିନ୍ତନର ସମନ୍ୱୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ନିରନ୍ତର ବିକଶିତ ହୋଇଛି।

ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମହାଭାରତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଦୃଢ଼ ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ବଳରାମ ଦାସ, ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ଅନନ୍ତ ଦାସ ଓ ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସଙ୍କ ‘ପଞ୍ଚସଖା’ ସାହିତ୍ୟ ଭକ୍ତି, ନୀତି, ସମାଜଚେତନା ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ମୂଲ୍ୟକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲା।
ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି, ରାଧାନାଥ ରାୟ, ମଧୁସୂଦନ ରାଓ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ନନ୍ଦକିଶୋର ବଳ ଓ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ଅବଦାନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ନୂତନ ଉଚ୍ଚତାକୁ ନେଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି, ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି, କାହ୍ନୁଚରଣ ମହାନ୍ତି, ମନୋଜ ଦାସ ଓ ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲେ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଡିଜିଟାଲ ହ୍ୟୁମାନିଟିଜ୍ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତି ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଡିଜିଟାଲ ଆର୍କାଇଭ୍‌, କର୍ପସ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ, ଯନ୍ତ୍ର ସହାୟକ ଅନୁବାଦ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂଚନା ପ୍ରଣାଳୀ ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣାକୁ ଅଧିକ ଆଧୁନିକ କରୁଛି। ତଥାପି ଓଡ଼ିଆ ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ତାଳପତ୍ର ପୋଥି, ଲୋକଗୀତ ଓ ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରା ସହ ଏ.ଆଇ-ଆଧାରିତ ଗବେଷଣା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ।
ସମନ୍ୱୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ
ଏହି କାରଣରୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ, କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ଡିଜିଟାଲ ହ୍ୟୁମାନିଟିଜର ସମନ୍ୱୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଗବେଷଣା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିକୁ ସାହିତ୍ୟର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ମୃତିର ସଂରକ୍ଷଣ, ସାହିତ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ଅନୁବାଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ପରିଚିତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ଗବେଷଣାମୂଳକ ସହାୟକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଦେଖେ।
ବର୍ତ୍ତମାନ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଏ.ଆଇ), ଡିଜିଟାଲ ହ୍ୟୁମାନିଟିଜ୍ ତଥା ସୂଚନା ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (ଆଇ.ସି.ଟି) ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ଅନେକ ନୂତନ ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଡିଜିଟାଲ ଆର୍କାଇଭ୍‌, କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଆଧାରିତ ପାଠ ବିଶ୍ଳେଷଣ, କର୍ପସ୍ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନ, ଯନ୍ତ୍ର ସହାୟକ ଅନୁବାଦ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଣାଳୀର ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ିଚାଲିଛି। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏପରି ଅନ୍ତର୍ବିଷୟକ ଗବେଷଣା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭାବେ ବିକଶିତ ହୋଇନାହିଁ।
ଏହି ସମସ୍ୟା ଆହୁରି ଗୁରୁତର, କାରଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ତାଳପତ୍ର ପୋଥି, ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟ, ଲୋକଗୀତ, ଆଦିବାସୀ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା, ଆଞ୍ଚଳିକ ଉପଭାଷା ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା ଭଳି ଅମୂଲ୍ୟ ସାହିତ୍ୟିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପଦ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମ୍ପଦର ବହୁ ଅଂଶ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇନାହିଁ କିମ୍ବା ଆଧୁନିକ ଗବେଷଣା ଓ ଶିକ୍ଷାଦାନ ସହିତ ସଫଳ ଭାବେ ଯୋଡ଼ାଯାଇନାହିଁ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପରିଚିତି, ଅନ୍ତର୍ବିଷୟକ ସହଯୋଗ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହାୟକ ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣାର ସମ୍ଭାବନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରୁନାହିଁ।
ତେଣୁ, ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ପାରମ୍ପରିକ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ସହ ଡିଜିଟାଲ ହ୍ୟୁମାନିଟିଜ୍ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଆଧୁନିକ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଗବେଷଣା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟୟନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଏହି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରିବା। ଏଥିରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିକୁ ସାହିତ୍ୟର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାହିତ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ, ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ଅନୁବାଦ, ଗବେଷଣାର ନୂତନତ୍ୱ ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଏକ ସହାୟକ ଉପକରଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ। ତାହା ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧିକ ପରିଚୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖାଯିବ।
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନତମ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ସାହିତ୍ୟିକ ପରମ୍ପରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ସାରଳା ଦାସ, ପଞ୍ଚସଖା, ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି, ରାଧାନାଥ ରାୟ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି, ମନୋଜ ଦାସ ଏବଂ ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ବିଶେଷ ପରିଚୟ ଦେଇଛି। ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା “ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା’ (କ୍ଲାସିକାଲ୍ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍‌)ର ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ଏହାର ଐତିହାସିକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି।
ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଏ.ଆଇ) ଜ୍ଞାନ ସୃଷ୍ଟି, ସୂଚନା ବିଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ ସଂରକ୍ଷଣରେ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ କରିଛି। କିନ୍ତୁ ଏ.ଆଇ କେବେ ମଧ୍ୟ ସାହିତ୍ୟିକ ସୃଜନଶୀଳତାର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ; ବରଂ ଏହା ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନର ଏକ ସହଯୋଗୀ ଉପକରଣ। ମାନବୀୟ ଅନୁଭୂତି, କଳ୍ପନା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରାଣ, ଯାହାକୁ ଏ.ଆଇ ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଓଡ଼ିଶାର ତାଳପତ୍ର ପୋଥି, ଲୋକସାହିତ୍ୟ, ଆଦିବାସୀ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା, ଆଞ୍ଚଳିକ ଉପଭାଷା ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନଭଣ୍ଡାରର ବହୁ ଅଂଶ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇନାହିଁ। ଏ.ଆଇ-ଆଧାରିତ ଓ.ସି.ଆର୍‌, ଡିଜିଟାଲ ଆର୍କାଇଭିଂ, ଭାଷା ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଶ୍ରେଣୀକରଣ ଏବଂ ଇ-ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ସାହିତ୍ୟ
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଭିତ୍ତି ଆଦିକବି ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ସାରଳା ମହାଭାରତ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଭାଗବତ, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଲୋକଜୀବନ ସହିତ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଯୋଡ଼ିଥିଲା। ଏହା ସହିତ ଚର୍ଯ୍ୟାପଦ, ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି, ତାଳପତ୍ର ପୋଥି, ଲୋକଗୀତ, ଆଦିବାସୀ ମୌଖିକ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ଉପଭାଷା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତିକୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଆସିଛି। ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି, ରାଧାନାଥ ରାୟ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି, ମନୋଜ ଦାସ ଓ ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସୃଜନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ଜାତୀୟ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।
ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଠସମାଲୋଚନା, ଐତିହାସିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ, ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଏ.ଆଇ) ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟର ସୂଚନା ଦେଇଛି। ଆଜି ସାହିତ୍ୟ କେବଳ ମୁଦ୍ରିତ ପୁସ୍ତକରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ସଂରକ୍ଷିତ, ବିଶ୍ଳେଷିତ ଏବଂ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଛି।
ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ମିଶନ୍ ଫର୍ ମାନୁସ୍କ୍ରିପ୍‌ଟ୍‌ସ୍ (ଏନ୍‌.ଏମ୍‌.ଏମ୍‌) ଅନୁସାରେ ଭାରତରେ ଲକ୍ଷାଧିକ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ସଂରକ୍ଷିତ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାର ତାଳପତ୍ର ପୋଥି, ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ସାହିତ୍ୟିକ ପାଣ୍ଡୁଲିପିଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଐତିହ୍ୟର ଅମୂଲ୍ୟ ଅଂଶ। ଡିଜିଟାଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ମିଶନ୍‌, ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲାଇବ୍ରେରୀ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଓ ‘ଭାଷିନୀ’ ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ଏ.ଆଇ-ଆଧାରିତ ଭାଷା ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବିକାଶକୁ ଆଗେଇ ନେଉଛି। ଓ.ସି.ଆର୍‌, ଏନ୍‌.ଏଲ୍‌.ପି, ମେସିନ୍ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନ୍‌, କର୍ପସ୍ ଲିଙ୍ଗୁଇଷ୍ଟିକ୍‌ସ୍‌, ଡିଜିଟାଲ ଆର୍କାଇଭ୍ ଓ ଟେକ୍‌ସ୍‌ଟ୍ ମାଇନିଙ୍ଗ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ପାଠୋଦ୍ଧାର, ଅନୁବାଦ, ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ତୁଳନାତ୍ମକ ଗବେଷଣା ଅଧିକ ସହଜ ହୋଇଛି।
ବ୍ରିଟିଶ୍ ଲାଇବ୍ରେରୀ, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଆର୍କାଇଭ୍ ଓ ପ୍ରୋଜେକ୍‌ଟ୍ ଗ୍ୟୁଟନ୍‌ବର୍ଗ୍ ପରି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଲକ୍ଷାଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ପୁସ୍ତକ ଓ ପାଣ୍ଡୁଲିପିକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି। ସେହିପରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଦୁର୍ଲଭ ପୋଥି ଓ ପାଣ୍ଡୁଲିପିଗୁଡ଼ିକର ସମନ୍ୱିତ ଡିଜିଟାଲ ଆର୍କାଇଭ୍ ନିର୍ମାଣ ସମୟର ଆବଶ୍ୟକତା।
ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ସାହିତ୍ୟ କେବଳ ପାଠ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ତଥ୍ୟ (ଡାଟା), ଜ୍ଞାନ (ନଲେଜ୍‌) ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ମୃତି (କଲ୍‌ଚରାଲ୍ ମେମୋରୀ)ର ଏକ ସମନ୍ୱିତ ଭଣ୍ଡାର। କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଏହି ଜ୍ଞାନଭଣ୍ଡାରକୁ ସଂରକ୍ଷଣ, ବିଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଭାବେ ପ୍ରସାର କରିବାର ଏକ ସଶକ୍ତ ସେତୁ ହୋଇପାରେ। ଏ.ଆଇ ସାହିତ୍ୟର ସ୍ରଷ୍ଟା ନୁହେଁ; ବରଂ ସାହିତ୍ୟର ସଂରକ୍ଷକ, ସହଯୋଗୀ ଏବଂ ଗବେଷଣାର ନୂତନ ସମ୍ଭାବନା।

ଅନୁବାଦ ଅଧ୍ୟୟନ
କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଏ.ଆଇ) ଯୁଗରେ ଅନୁବାଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ଏକ ନୂତନ ବିଶ୍ୱ ପରିଚୟ ଦେଉଛି। ଅନୁବାଦ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଭାଷାରୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାକୁ ଶବ୍ଦ ବଦଳାଇବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ; ଏହା ଦୁଇଟି ସଂସ୍କୃତି, ଦୁଇଟି ସମାଜ ଓ ଦୁଇଟି ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୃଜନଶୀଳ ସେତୁ।
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସ ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଅନୁବାଦ ଓ ରୂପାନ୍ତର ଏହାର ବିକାଶରେ ବହୁତ ବଡ଼ ଭୂମିକା ନେଇଛି। ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ମହାଭାରତ ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ। ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଓ ପଞ୍ଚସଖା ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଜ୍ଞାନକୁ ସରଳ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଜ୍ଞାନର ଲୋକାୟନ କରିଥିଲେ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଏ.ଆଇ ତଥା ଡିଜିଟାଲ୍ ହ୍ୟୁମାନିଟିଜ୍ ଅନୁବାଦ ଗବେଷଣାକୁ ନୂତନ ଦିଗ ଦେଇଛି। ୟୁନିଭର୍ସାଲ୍ ଡିପେଣ୍ଡେନ୍‌ସି, ଟ୍ରିବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଫର୍ ଓଡ଼ିଆ, ପାର୍ଟ-ଅଫ୍‌-ସ୍ପିଚ୍ ଟ୍ୟାଗିଙ୍ଗ୍‌, ଡିପ୍ ଲର୍ଣିଂ ଓ କର୍ପସ୍ ଲିଙ୍ଗୁଇଷ୍ଟିକ୍‌ସ୍ ପରି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏନ୍‌.ଏଲ୍‌.ପି, ମେସିନ୍ ଟ୍ରାନ୍‌ସଲେସନ୍ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ ପାଠ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁଛି।
‘ଏ୧୪’ ଭାରତ ତଥା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ‘ଭାଷିନୀ’ ମିଶନ ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପିଚ୍‌-ଟୁ-ଟେକ୍‌ସଟ୍‌, ଟେକ୍‌ସଟ-ଟୁ-ସ୍ପିଚ୍‌, ମେସିନ୍ ଟ୍ରାନ୍‌ସଲେସନ୍ ଓ ବହୁଭାଷୀ ଏ.ଆଇ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ବିକାଶ କରୁଛି। ଏହା ଫଳରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ଡିଜିଟାଲ ଜ୍ଞାନ ପରିସରରେ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ ହେଉଛି।
ନ୍ୟାସନାଲ୍ ମିଶନ୍ ଫର୍ ମାନୁସ୍କ୍ରିପ୍‌ଟ୍‌ସ୍‌, ଆଇ.ଜି.ଏନ୍‌.ସି.ଏ. ପରି ସଂସ୍ଥାମାନେ ତାଳପତ୍ର ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ଲୋକସାହିତ୍ୟ ଓ ଆଦିବାସୀ ଐତିହ୍ୟକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱ ଗବେଷଣା ପରିସରରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସହାୟକ।
ତୁଳନାତ୍ମକ ସାହିତ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ସଂସ୍କୃତ, ବଙ୍ଗଳା, ହିନ୍ଦୀ, ତାମିଲ, ତେଲୁଗୁ, ମରାଠୀ ଓ ଇଂରାଜୀ ସାହିତ୍ୟ ସହ ସଂଯୋଗ କରେ। ସୁସାନ୍ ବାସ୍‌ନେଟ୍‌, ଆଣ୍ଡ୍ରି ଲେଫେଭିଅର୍‌, ଏ.କେ. ରାମନୁଜନ୍ ଓ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ ଅନୁବାଦ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛି।
ତଥାପି ଏ.ଆଇ ସାହିତ୍ୟର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ। ସାହିତ୍ୟର ରସ, ଭାବ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ମାନବୀୟ ଅନୁଭୂତିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ମାନବ ଗବେଷକଙ୍କ ଭୂମିକା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଏ.ଆଇ ଏକ ସହଯୋଗୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଭାବେ ଗବେଷଣାକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ କରେ।
ଅତଏବ ଅନୁବାଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ତୁଳନାତ୍ମକ ସାହିତ୍ୟ ଓ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ସମନ୍ୱୟ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ବୈଶ୍ୱିକ ପରିଚୟ, ଡିଜିଟାଲ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଗବେଷଣାର ନୂତନ ଦିଗ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।
ନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ
କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଏ.ଆଇ) ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣାରେ ଏକ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଏ.ଆଇ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁର୍ଲଭ ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ଡିଜିଟାଲ ସଂରକ୍ଷଣ, ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥର ବିଶ୍ଳେଷଣ, ଭାଷା ଅନୁବାଦ, ଡିଜିଟାଲ କର୍ପସ୍ ନିର୍ମାଣ, ଇ-ଲାଇବ୍ରେରୀ, ଅନଲାଇନ୍ ଶିକ୍ଷା, ଡିଜିଟାଲ ଆର୍କାଇଭ୍ ଏବଂ ଗବେଷଣାକୁ ଅଧିକ ସହଜ ଓ ଦ୍ରୁତ କରାଯାଇପାରୁଛି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହିତ କିଛି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଓ ନୈତିକ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ଆସିଥାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଏ.ଆଇର ବ୍ୟବହାର ସର୍ବଦା ଏକାଡେମିକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ସାଂସ୍କୃତିକ ସଚେତନତା ଓ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଆଧାର କରି ହେବା ଉଚିତ।
ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି ସାହିତ୍ୟିକ ପାଠର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା। ସାହିତ୍ୟ କେବଳ ଭାଷା କିମ୍ବା ଶବ୍ଦର ସମଷ୍ଟି ନୁହେଁ; ଏହା ଇତିହାସ, ସମାଜ, ଦର୍ଶନ, ସଂସ୍କୃତି, ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଓ ମାନବୀୟ ଅନୁଭୂତିର ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ। ଚର୍ଯ୍ୟାପଦ, ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମହାଭାରତ, ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟ, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ କାବ୍ୟ, ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ବାସ୍ତବବାଦ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ରାଧାନାଥ ରାୟ, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତରାୟ, ମନୋଜ ଦାସ ଓ ସୀତାକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସୃଜନରେ ଥିବା ଭାବ, ରସ, ପ୍ରତୀକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗଭୀରତାକୁ ଏ.ଆଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏ.ଆଇକୁ ଗବେଷକଙ୍କ ସହାୟକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ, ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ନୁହେଁ।
ଏ.ଆଇ ଆଧାରିତ ସ୍ପିଚ୍ ରେକୋଗ୍ନାଇସନ୍‌, ଓ.ସି.ଆର (ଅପ୍‌ଟିକାଲ୍ କ୍ୟାରେକ୍ଟର୍ ରିକୋଗ୍ନାଇସନ୍‌), ଡିଜିଟାଲ୍ ଆରକାଇଭିଙ୍ଗ୍‌, ଭଏସ୍ ରେକର୍ଡିଂ, ମେସିନ୍ ଟ୍ରାନ୍‌ସଲେସନ୍‌, ମଲ୍‌ଟି ଲିଙ୍ଗୁଆଲ୍ ଟ୍ରାନ୍‌ସ୍‌ସ୍କ୍ରିପ୍‌ସନ୍ ଭଳି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଏହି ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣରେ ବହୁତ ସହାୟକ। କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାନୀୟ କଳାକାର, ଜନଜାତି ସମୁଦାୟ ଓ ଗବେଷକଙ୍କ ସହଭାଗିତା ବିନା କେବଳ ଏ.ଆଇ ଉପରେ ନିର୍ଭର କଲେ ମୂଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଅର୍ଥ ଓ ପରମ୍ପରା ବିକୃତ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡିଜିଟାଲ ତଥ୍ୟର ମାନବୀୟ ଯାଞ୍ଚ ଆବଶ୍ୟକ।
ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି କପିରାଇଟ୍‌, ବୌଦ୍ଧିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଅଧିକାର (ଇଣ୍ଟେଲେକ୍‌ଚୁଆଲ୍ ପ୍ରପର୍ଟି ରାଇଟ୍‌ସ୍‌) ଏବଂ ଏକାଡେମିକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା। ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ପୁସ୍ତକ, ଲୋକକଥା ଓ ଗବେଷଣା ପ୍ରବନ୍ଧକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସମୟରେ ଲେଖକଙ୍କ ସ୍ୱତ୍ତ୍ୱାଧିକାର, ଯଥାର୍ଥ ସନ୍ଦର୍ଭ, ‘ପ୍ଲାଗିଆରିଜମ୍‌’ ରୋକିବା ଏବଂ ଗବେଷଣାର ନୈତିକ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ଏ.ଆଇ ବାୟାସ୍ (କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ପକ୍ଷପାତ) ମଧ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ୟା। ଅଧିକାଂଶ ଏ.ଆଇ ମଡେଲ ଇଂରାଜୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଭାଷାର ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଡିଜିଟାଲ କର୍ପସ୍‌, ଶବ୍ଦକୋଷ, ଟୀକା ସହିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଓ ଗବେଷଣା ତଥ୍ୟଭଣ୍ଡାର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ। ଏହାର ଫଳରେ ଅନୁବାଦ ତ୍ରୁଟି, ଭୁଲ ଅର୍ଥ ଓ ପ୍ରସଙ୍ଗଗତ ଅସଂଗତି ଦେଖାଦେଇପାରେ। ସେଥିପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ବୃହତ୍ ଡିଜିଟାଲ କର୍ପସ୍‌, ଶବ୍ଦକୋଷ, ଲୋକସାହିତ୍ୟ ଡାଟାବେସ୍ ଓ ଗବେଷଣା ରିପୋଜିଟୋରି ବିକାଶ କରିବା ସମୟର ଆବଶ୍ୟକତା।
ସର୍ବୋପରି, ଏ.ଆଇ କେବେ ମଧ୍ୟ ମାନବୀୟ ସୃଜନଶୀଳତା, ସାହିତ୍ୟିକ ସମ୍ବେଦନା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧ ଓ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଚିନ୍ତନର ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ବରଂ ନୈତିକତା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ସହ ଏ.ଆଇର ସୁଚିନ୍ତିତ ବ୍ୟବହାର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟର ସଂରକ୍ଷଣ, ଗବେଷଣା, ଅନୁବାଦ, ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବୈଶ୍ୱିକ ପ୍ରସାରକୁ ଆହୁରି ସମୃଦ୍ଧ କରିବ। ଏ.ଆଇର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାହିତ୍ୟକୁ ବଦଳାଇବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମୌଳିକତା, ପ୍ରାମାଣିକତା ଓ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ତାହାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାରରେ ସହଯୋଗ କରିବା।
ସର୍ବୋପରି, ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନରେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ସମନ୍ୱୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୀତି ଏକାଡେମିକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ, ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂରକ୍ଷଣ, ଭାଷାଗତ ସମାବେଶିତା ଏବଂ ମାନବକେନ୍ଦ୍ରିକ ନବସୃଜନର ମୂଳନୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଯୁକ୍ତି କେବେ ମଧ୍ୟ ସାହିତ୍ୟିକ କଳ୍ପନାଶକ୍ତି, ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କିମ୍ବା ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନାର ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ବରଂ ଏ.ଆଇ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ଶିକ୍ଷାଗତ ଉପକରଣ ଭାବରେ ଦଲିଲୀକରଣ, ସଂରକ୍ଷଣ, ଅନୁବାଦ ଓ ପ୍ରଚାର-ପ୍ରସାରରେ ସହଯୋଗ କରିବା ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମୌଳିକତା, ନନ୍ଦନିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ମାନବିକ ଆତ୍ମାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବ।

ଭବିଷ୍ୟତର ଦିଗନ୍ତ
ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ସମାଜରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଏକ ନୂତନ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି। କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା, ଡାଟା ବିଜ୍ଞାନ, ଡିଜିଟାଲ ହ୍ୟୁମାନିଟିଜ୍ ଓ ଗଣନାମୂଳକ ଭାଷାବିଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ରଗତି ଭବିଷ୍ୟତର ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣାକୁ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କେବଳ ପାଠ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ସୀମିତ ନ ରହି ଡିଜିଟାଲ ଜ୍ଞାନ, ତଥ୍ୟ-ବିଶ୍ଳେଷଣ, ଭାଷା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ମାନବୀୟ ସର୍ଜନଶୀଳତାର ସମନ୍ୱିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଣତ ହେବ।
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣାର ପ୍ରମୁଖ ଦିଗ ହେବ ଇଓ-ସହାୟକ ସମାଲୋଚନା (ଏ.ଆଇ- ଆସିଷ୍ଟେଡ୍ ଲିଟେରାରୀ କ୍ରିଟିସିଜମ୍‌), ବୃହତ୍ ଭାଷା ମଡେଲ୍ (ଲାର୍ଜ୍ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍ ମଡେଲ୍‌), ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରାଫ୍ (ନଲେଜ୍ ଗ୍ରାଫ୍‌ସ୍‌) ଓ ସେମାଣ୍ଟିକ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ (ସେମାଣ୍ଟିକ୍ ଆନାଲିସିସ୍‌) ମାଧ୍ୟମରେ ସାହିତ୍ୟର ଗଠନ, ଚରିତ୍ର, ପ୍ରତୀକ, ଆଖ୍ୟାନ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅର୍ଥସ୍ତରକୁ ଅଧିକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବରେ ବୁଝିବା ସମ୍ଭବ ହେବ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ମାନବୀୟ ସମାଲୋଚନାର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ; ବରଂ ଗବେଷକଙ୍କ ବିଶ୍ଳେଷଣକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରମାଣଭିତ୍ତିକ କରିବ।
ଭାରତର ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ନୀତି–୨୦୨୦ ବହୁବିଷୟକ ଗବେଷଣା, ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ବିକାଶ ଓ ଡିଜିଟାଲ ଶିକ୍ଷାକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି। ସେହିପରି ‘ଭାଷିନୀ’ (ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍ ଟ୍ରାନ୍ସଲେସନ୍ ମିଶନ୍‌) ପରି ପଦକ୍ଷେପ ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏ.ଆଇ-ଆଧାରିତ ଅନୁବାଦ, ବାକ୍‌-ଚିହ୍ନଟ, ଓ.ସି.ଆର୍‌, ଟେକ୍ସଟ୍‌-ଟୁ-ସ୍ପିଚ୍ ଓ ଭାଷା ସମ୍ବଳ ବିକାଶରେ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଡିଜିଟାଲ ଗବେଷଣା ସହ ସଂଯୋଗ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଗବେଷଣାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ କେବଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏ.ଆଇ ଗଭର୍ଣ୍ଣାନ୍‌ସ୍ ଓ ଏ.ଆଇ ଏଥିକ୍‌ସ ମଧ୍ୟ ହେବ। ୟୁନେସ୍କୋ ଦ୍ୱାରା ସୁପାରିସ୍ କରାଯାଇଥିବା ‘ଏଥିକ୍‌ସ୍ ଅଫ୍ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ’ ମାନବ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସାଂସ୍କୃତିକ ବିବିଧତା, ଭାଷାଗତ ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତତାକୁ ଏ.ଆଇ ବିକାଶର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି। ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏ.ଆଇ-ର ବ୍ୟବହାର ସଦା ମାନବକେନ୍ଦ୍ରିକ, ନୈତିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଗବେଷଣାରେ ଡିଜିଟାଲ କ୍ରିଟିକାଲ୍ ଏଡିସନ୍‌, ଟେକ୍‌ସ୍‌ଟ୍ ଏନ୍‌କୋଡିଙ୍ଗ୍ ଇନିସିଏଟିଭ୍ (ଟି.ଇ.ଆଇ), ଓପନ୍ ସାଇନ୍‌ସ୍ ଓ ଓପନ୍ ଆକ୍‌ସେସ୍ ସ୍କଲାରସିପ୍ ପରି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନଦଣ୍ଡର ପ୍ରୟୋଗ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଗବେଷଣାର ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ପୁନରାବୃତ୍ତିଯୋଗ୍ୟତା ଓ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ। ସେହି ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ମାନବିକ ବିଜ୍ଞାନ ଗବେଷଣାର ଏକ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶରେ ପରିଣତ ହେବ।
ସନ୍ଦର୍ଭସୂଚୀ:
୧. ବାସ୍‌ନେଟ୍‌, ଏସ୍‌.(୨୦୧୪), ଟ୍ରାନ୍‌ସଲେସନ୍ ଷ୍ଟଡିଜ୍ (ଚତୁର୍ଥ ସଂସ୍କରଣ) ରଟ୍‌ଲେଜ୍।
୨. ଭାଟିଆ, ଟି.କେ. ଓ ରିଚି ଡବ୍ଲ୍ୟୁ.ସି. (ସମ୍ପାଦକ) (୨୦୧୩), ଦି ହ୍ୟାଣ୍ଡବୁକ୍ ଅଫ୍ ବାଇଲିଙ୍ଗୁଆଲିଜିମ୍‌, ଉଇଲି ବ୍ଲାକ୍‌ୱେଲ୍।
୩. ସେଣ୍ଟର୍ ଫର୍ ଏକ୍‌ସଲେନ୍‌ସ୍ ଫର୍ ଷ୍ଟଡିଜ୍ ଇନ୍ କ୍ଲାସିକାଲ୍ ଓଡ଼ିଆ: ‘ଡିଜିଟାଲ୍ କଲେକ୍‌ସନ୍।’
୪. ଭାରତ ସରକାର (୨୦୨୦), ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଏଜୁକେଶନ୍ ପଲିସି ୨୦୨୦, ଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରାଳୟ।
୫. ଜୁରାଫ୍‌ସ୍କି, ଡି ଓ ମାର୍ଟିନ୍ ଜେ.ଏଚ୍‌. (୨୦୨୪), ସ୍ପିଚ୍ ଏଣ୍ଡ୍ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ୍ ପ୍ରୋସେସିଂ (ତୃତୀୟ ଡ୍ରାଫ୍‌ଟ୍‌) ଷ୍ଟାନଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ।
୬. ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ। (୨୦୨୫). ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ। କଟକ: ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ଷ୍ଟୋର।
୭. ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ଅଭିଲେଖାଗାର। ତାଳପତ୍ର ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ଡିଜିଟାଲୀକରଣ।
୮. ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ। ତାଳପତ୍ର ପାଣ୍ଡୁଲିପି ସୂଚୀ।
୯. ପ୍ରହରାଜ, ଗୋପାଳଚନ୍ଦ୍ର। (୧୯୩୧–୧୯୪୦). ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷ (ଖଣ୍ଡ ୧–୭)।

(‘ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା’ ପତ୍ରିକାର ସେପ୍ଟେମ୍ବର, ୨୦୨୬ ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ।)